Ако не е солта, тогаш што? Скриените причини за хипертензија
Кога некој ќе добие дијагноза висок крвен притисок (хипертензија), првиот совет речиси секогаш е: „Намалете ја солта“. И тоа има логика – натриумот ја задржува течноста во организмот и може да го зголеми притисокот во артериите.
Но, како што објаснува д-р Ким, специјалист по интерна и медицина за дебелина, солта често е само дел од многу поширока слика. Кај дел од луѓето проблемот не е колку сол внесуваат, туку како телото ја процесира.
Прашањето не е дали солта влијае – туку зошто кај некои лица притисокот останува висок и покрај намалениот внес.
Колку е распространета хипертензијата во Македонија?
Според податоци од Институтот за јавно здравје и меѓународни здравствени извештаи, над 30–35% од возрасната популација во Македонија има покачен крвен притисок, а процентот расте по 50-тата година од животот.
• Почеста е кај мажите во помлада возраст
• По менопаузата, зачестеноста кај жените значително се зголемува
• Дел од пациентите не знаат дека имаат проблем, бидејќи хипертензијата често нема симптоми
Можни симптоми (кога постојат):
главоболка, вртоглавица, замор, палпитации, притисок во градите, заматен вид.
Зошто солта не е секогаш главниот проблем?
Во здрав организам, бубрезите брзо го исфрлаат вишокот натриум преку урината.
Затоа некои луѓе можат да консумираат повеќе сол без да развијат хипертензија, додека други се „сол-чувствителни“.
Ако притисокот остане висок и по намален внес на сол, вистинската причина можеби лежи подлабоко.
1️⃣ Магнезиум – потценетиот минерал
Магнезиумот помага во релаксација на крвните садови и ја поддржува продукцијата на азотен оксид – супстанција што ги шири артериите.
Истражувања покажуваат дека недостатокот на магнезиум е чест, особено кај популации со исхрана богата со преработена храна.
Природни извори:
• лиснат зеленчук
• мешунки
• јаткасти плодови
• млечни производи
Некои клинички анализи покажуваат дека суплементација со околу 300–400 mg дневно може да доведе до умерено намалување на систолниот и дијастолниот притисок (секогаш по консултација со лекар).
2️⃣ Инсулин и инсулинска резистенција
Покачениот инсулин ги „тера“ бубрезите да задржуваат натриум и вода – дури и ако внесот на сол не е зголемен.
Затоа хипертензијата често се јавува заедно со:
• предијабет
• дијабет тип 2
• метаболен синдром
Намалувањето на преработени јаглехидрати, шеќери и засладени пијалаци може да има поголем ефект од намалување на солта.
3️⃣ Фруктоза и урична киселина
Високиот внес на фруктоза (особено од индустриски производи и засладени пијалаци) го зголемува нивото на урична киселина.
Уричната киселина:
• го намалува азотниот оксид
• ги прави крвните садови покрути
• ја отежнува елиминацијата на натриум
Затоа проверката на урична киселина може да биде корисна лабораториска анализа кај лица со резистентна хипертензија.
СОВЕТИ ОД ДОКТОРИ ЗА ВИСОК ПРИТИСОК: и да е наследен, може да го регулирате со овие совети (рецепт)
4️⃣ Калиум – природен баланс на натриумот
Современата исхрана е богата со натриум, а сиромашна со калиум.
Калиумот:
• ги релаксира крвните садови
• го стимулира излачувањето на натриум
• го смирува симпатичкиот нервен систем
Храна богата со калиум:
компир, сладок компир, домати, краставици, модар патлиџан, спанаќ, грав, наут, грашок.
Кога хипертензијата е примарна, а кога секундарна?
🔹 Примарна (есенцијална) – најчеста форма (над 85% од случаите), без јасна една причина, туку комбинација од генетика, начин на живот, метаболни фактори.
🔹 Секундарна – како последица на друга болест:
• бубрежни заболувања
• ендокрини нарушувања (на пр. примарен алдостеронизам)
• нарушувања на тироидна жлезда
• апнеа при спиење
Секогаш кога притисокот е тежок за контрола или се јавува кај помлади лица, потребна е дополнителна дијагностика.
Кои прегледи и анализи се препорачуваат?
✔️ 24-часовно мерење на крвен притисок
✔️ Крвна слика и биохемија
✔️ Гликемија и HbA1c
✔️ Липиден профил
✔️ Урична киселина
✔️ Електролити (натриум, калиум, магнезиум)
✔️ Креатинин и проценка на бубрежна функција
✔️ TSH (тироидна функција)
✔️ ЕКГ и по потреба ехокардиографија
АКО ИМАТЕ ВИСОК ПРИТИСОК: Овие 2 намирници треба да ги јадете секој ден
Практични решенија што можете да ги примените денес
• Намалете индустриски шеќери и засладени пијалаци
• Зголемете внес на калиум и магнезиум преку храна
• Одржувајте здрава телесна тежина
• Вклучете редовна физичка активност
• Спијте најмалку 7 часа
• Контролирајте стрес
Суплементација (магнезиум, витамин Д, омега-3) може да биде корисна, но само по консултација со лекар.
Заклучок
Солта може да влијае на крвниот притисок – но не е единствениот фактор.
Високиот притисок најчесто е резултат на комбинација од метаболни нарушувања, нутритивни дефицити и начин на живот.
Колку порано се адресираат овие фактори, толку поголема е шансата притисокот да се стабилизира без агресивна терапија, пишува НМД.
