Велики Петок: Обичајот со метлата што симболично го „чисти“ домот од зло
Велики Петок: Тивок ден на вера и симболика – обичајот со метлата што „го чисти“ домот од лошо
Велики Петок се смета за најтажниот и најсвет ден во христијанството – денот на страдањето и распнувањето на Исус Христос.
Овој ден е обвиен со тишина, молитва и длабока почит, а народните обичаи што се пренесуваат со векови носат силна симболика, духовна порака и семејна традиција.
Кога се бојадисуваат јајцата – разлики меѓу традициите
Во поголемиот дел од Македонија, првото велигденско јајце традиционално се бојадисува на Велики Четврток, најчесто рано наутро, уште на изгрејсонце. Се верува дека токму тогаш јајцето ја добива својата „заштитничка“ сила.
Од друга страна, во некои региони – особено во Србија – обичајот е првото јајце да се бојадиса токму на Велики Петок.
Без разлика на денот, тоа прво јајце секогаш е црвено и се нарекува „чуваркуќа“, бидејќи се чува во домот цела година како симбол на здравје, заштита и благослов за семејството.
Зошто токму црвено јајце? – две древни преданија
Симболиката на црвеното јајце е длабоко вкоренета во христијанската традиција, а зад неа стојат неколку впечатливи преданија.
Едно од нив раскажува дека римските стражари, кои го чувале гробот на Христос, седеле и јаделе печена кокошка.
Кога еден од нив изразил страв дека Христос би можел да воскресне, другите му се потсмеале со зборовите:
„Христос ќе воскресне тогаш кога оваа печена кокошка ќе снесе црвено јајце и ќе полета.“
Според преданието, токму во тој момент се случило чудо – кокошката оживеала, снела црвено јајце и полетала, симболично навестувајќи го воскресението.
Втората, уште попозната приказна, е поврзана со Марија Магдалена.
Таа, според преданието, отишла кај римскиот цар Тибериј за да му ја соопшти веста за воскресението. Носела кошница со јајца и му рекла:
„Христос воскресе!“
Царот, сомневајќи се, одговорил дека тоа е невозможно исто како што е невозможно јајцата да станат црвени.
Во тој миг, јајцата во нејзината кошница чудесно ја промениле бојата и станале црвени – симбол на Христовата жртва и победата над смртта.
Што (не) се прави на Велики Петок
Велики Петок е ден на строг пост и воздржаност. Се избегнуваат тешки физички работи, веселби, гласна музика и секојдневни активности што не се во духот на тагата и смирението.
Традицијата вели дека:
• се јаде исклучиво посна храна,
• не се шие, не се пере и не се работат домашни ракотворби,
• домот се одржува во тишина и молитвена атмосфера.
Обичајот со метлата – симболично „чистење“ од злото
Иако постои верување дека на овој ден не треба да се чисти домот, сепак е дозволен еден специфичен обичај – симболично метење со метла.
Овој ритуал се изведува внимателно и со намера: се зема метла и се поминува низ домот со лесни движења, како симболично отстранување на негативната енергија.
Потоа, метлата се изнесува надвор од куќата и се фрла или се оттурнува подалеку од прагот.
Според народното верување, со овој чин „се исфрла“ сè лошо од домот – болести, несреќа, завист и негативни мисли.
Метлата станува симболичен посредник помеѓу внатрешниот мир и надворешниот свет, а самото дејствие се толкува како духовно прочистување.
Духовната порака на денот
Како што велат духовните учители:
„Велики Петок не е ден за работа, туку за тишина, размислување и вера.“
Овој ден нè потсетува на суштината на христијанството – жртвата, простувањето и надежта.
Обичаите, без разлика дали се поврзани со јајцата или со метлата, не се само традиција, туку начин да се задржи духовната врска со минатото и да се внесе мир во домот.
