Железото не се задржува во организмот? Еве што најчесто стои зад проблемот и кои намирници се најбогати со него
Недостатокот на железо е еден од најчестите нутритивни проблеми во светот, а особено е присутен кај жени во репродуктивен период и кај деца. Многумина се соочуваат со ситуација во која железото кратко се подобрува, а потоа повторно паѓа.
Проф. д-р Светлана Станишиќ, професор по исхрана и физичка хемија, објаснува дека причините за ова често се посложени отколку што мислиме.
„Анемијата не мора секогаш да биде последица само на недостаток на железо. Таа може да се појави и поради хронични заболувања, генетски нарушувања, автоимуни процеси, хемолиза или оштетување на коскената срцевина“, објаснува таа.
Три главни причини зошто железото се намалува
Според експертите, во најголем број случаи проблемот се сведува на три основни механизми.
1. Недоволен внес преку исхраната
Кај лица со рестриктивни диети, нередовна исхрана или намален внес на протеини, организмот едноставно не добива доволно железо.
2. Намалена апсорпција во дигестивниот систем
Хронични гастроинтестинални проблеми можат значително да ја намалат способноста на телото да го апсорбира овој минерал.
Најчести причини се:
• хроничен гастритис
• воспалителни болести на цревата
• оштетување на слузокожата на желудникот и цревата
3. Зголемени потреби или губиток на железо
Во одредени периоди телото има значително поголеми потреби:
• период на раст кај деца
• бременост
• доење
• хронични или скриени крварења
Особено важен е скриениот губиток на крв од дигестивниот тракт, кој може долго време да остане незабележан, а постепено ги исцрпува резервите на железо.
Феритинот – најважниот показател за железото
Многу луѓе проверуваат само железо во крвта или хемоглобин, но експертите нагласуваат дека најважен параметар е феритинот.
Феритинот е протеин кој го складира железото во организмот и претставува најдобар показател за тоа колкави се резервите во телото.
„Концентрацијата на феритин во крвта дава најдобар увид во вкупните резерви на железо. Сепак, треба внимателно да се толкува бидејќи при воспаленија може лажно да изгледа повисок“, објаснува проф. Станишиќ.
Зошто телото не го апсорбира секогаш железото
Апсорпцијата на железо зависи од неговата хемиска форма.
Постојат две главни форми:
Хем железо
се наоѓа во месо и риба и се апсорбира најлесно.
Не-хем железо
се наоѓа во растителни намирници, јајца и житарки и се апсорбира послабо.
Интересно е што организмот има адаптивен механизам. Кога резервите се ниски, телото може да апсорбира дури 20–30 % од внесеното железо, додека кај луѓе со нормални резерви апсорпцијата е само 5–10 %.
Овој механизам постои и како заштита – бидејќи железото е потребно не само за човекот, туку и за многу бактерии.
Со кои лекови не треба да се комбинира суплемент со железо
Железото може да влезе во интеракција со одредени лекови и да ја намали нивната ефикасност или сопствената апсорпција.
Најчесто се препорачува да се зема најмалку 2 часа одвоено од следните лекови:
1. Антибиотици
• тетрациклини
• ципрофлоксацин
• левофлоксацин
Железото може да ја намали нивната апсорпција.
2. Лекови за штитна жлезда
• левотироксин
Железото значително ја намалува ефикасноста на терапијата.
3. Лекови против киселина во желудникот
• антациди
• инхибитори на протонска пумпа
Тие ја намалуваат апсорпцијата на железо.
4. Лекови за остеопороза
• бисфосфонати
Железото може да го наруши нивното дејство.
5. Некои лекови за Паркинсонова болест
• леводопа
Исто така може да дојде до намалена апсорпција.
Затоа лекарите често советуваат железото да се зема на празен желудник или со витамин Ц, бидејќи така апсорпцијата е значително подобра.
12 намирници најбогати со железо (на 100 g)
Мал трик за подобра апсорпција
Железото од растителна храна подобро се апсорбира ако се комбинира со:
• витамин Ц (лимон, пиперка, портокал)
• ферментирана храна
• протеини
Од друга страна, кафе, чај и големи количини калциум можат да ја намалат апсорпцијата ако се консумираат веднаш по оброкот.
