Во пресрет на Велигденскиот пост, на социјалните мрежи често се отвора прашањето:
„Зошто без масло, ако можеме да јадеме сончоглед, соја или пченка?“
Прашањето е легитимно. Но одговорот не лежи во ботаниката, туку во духовната симболика, историската пракса и црковната дисциплина.
Овој текст ги објаснува најважните духовни, историски и богословски аспекти – јасно и аргументирано, пишува НМД.
1. Што всушност значи „пост на вода“?
Во православната традиција, како што учи Македонската Православна Црква – Охридска Архиепископија, постот има две димензии:
• Телесна (воздржување од одредена храна)
• Духовна (молитва, покајание, воздржаност од страсти)
„Пост на вода“ значи најстрога форма на телесен пост – храна подготвена без масло, без алкохол и без производи од животинско потекло.
Целта не е казна.
Целта е смирување на телото за да се разбуди духот.
2. Зошто токму маслото се изоставува?
Историски гледано, во ранохристијанскиот период маслото (особено маслиновото) се сметало за:
• симбол на благослов и радост
• дел од свечена и побогата трпеза
• производ што ја прави храната вкусна и „полна“
Во древниот свет, маслото не било секојдневна евтина намирница како денес. Тоа било вредност, луксуз и благосостојба.
Откажувањето од масло значело:
доброволно одрекување од удобност и вкус.
Со други зборови – постот ја намалува насладата, не калориите.
3. Што велат старите записи?
Во Стариот завет, во книгата на пророкот Даниел (Книга на пророк Даниел), се спомнува 40-дневен пост со едноставна храна. Токму тој пример често се поврзува со Велигденскиот пост.
Во Новиот завет, во Евангелијата, се опишува 40-дневниот пост на Исус Христос во пустината – време на духовно искушение и подготовка.
Православната традиција го обликувала постот во вековите што следеле, особено преку монашките типици од IV–IX век, кога строгите правила за масло и вино станале дел од црковната дисциплина.
4. Зошто може семки, а не масло?
Ова е најчестото прашање.
Разликата не е во потеклото (растително), туку во начинот на употреба и симболиката.
✔ Семките се природна, непреработена храна.
✔ Маслото е концентрат – екстрахиран производ што ја збогатува храната.
Во постот, Црквата не прави биохемиска анализа, туку воспоставува аскетска мерка:
• помалку вкус
• помалку удобност
• повеќе духовна будност
Затоа може да се јаде сончоглед, но храната не се пржи во масло.
5. Дали маслото е „мрсно“ затоа што се носело во животински кожи?
Постои народно објаснување дека во минатото маслото се пренесувало во кожи од животни и затоа се сметало за „мрсно“.
Историски, навистина се користеле животински кожи како садови за транспорт на течности. Но, ова не е официјално богословско објаснување на правилото.
Црковното толкување е духовно, не техничко.
6. Дали постот е диета?
Не.
Православната теологија јасно нагласува дека постот не е програма за слабеење, туку:
• духовна дисциплина
• вежба во самоконтрола
• начин на ослободување од зависности
Како што често велат духовниците:
„Не е доволно да не јадеш масло, ако ‘вриеш’ од гнев.“
7. Кој одлучува за строгоста?
Правилата се општи, но примената е лична.
Според учењето на Православна црква, постот се прилагодува според:
• здравствена состојба
• возраст
• духовен совет од свештеник
Болни лица, бремени жени, деца и повозрасни имаат олеснувања.
8. Што е суштината?
Суштината на Велигденскиот пост е:
• смирение
• простување
• молитва
• духовна подготовка за Воскресението
Храната е средство, не цел.
Откажувањето од масло не е „нелогичност“, туку симболичен чин на доброволно ограничување.
Заклучок
Прашањето „зошто без масло?“ има одговор што надминува гастрономија.
Постот не е список на дозволено и недозволено.
Тоа е пат кон внатрешна слобода.
А вистинската логика на постот не е во семките и зејтинот –
туку во срцето, пишува НМД.
