Дали вештачката интелигенција станува најголемиот загадувач на Земјата – или само нов голем потрошувач на ресурси?
Вештачката интелигенција веќе не е научна фантастика. Таа е во вашето пребарување, во онлајн купувањето, во апликациите за здравје, финансии и транспорт.
Но додека светот зборува за револуцијата што ја носи AI, сè погласно се поставува едно прашање: која е нејзината вистинска еколошка цена?
Одговорот не е едноставен. AI не загадува директно како фабрика со оџак, но инфраструктурата што ја поддржува троши огромни количини струја, вода и минерални ресурси.
⚡ Енергетската глад на дата центрите
Обуката на AI модели бара масивна компјутерска моќ. Меѓу 2018 и 2022 година, потребната пресметувачка моќ се зголемила десеткратно.
Денес, дури 80–90% од ресурсите се трошат на т.н. „инференција“ – односно кога корисниците поставуваат прашања и добиваат одговори.
Во 2024 година, дата центрите учествувале со околу 1,5% од глобалната потрошувачка на електрична енергија.
Проекциите покажуваат дека до 2030 година таа побарувачка може да достигне 945 TWh – повеќе од годишната потрошувачка на електрична енергија на Јапонија.
Проблемот? Над 60% од светската струја сè уште доаѓа од фосилни горива.
Дата центрите веќе создаваат околу 1% од глобалните енергетски CO₂ емисии, а до 2035 година тие би можеле да додадат дополнителни 0,4 до 1,6 гигатони CO₂ еквивалент.
Некои компании дури градат гасни турбини за да ги напојуваат центрите. Тоа значи дека технолошката експанзија може индиректно да го продолжи животниот век на фосилната инфраструктура.
💧 AI и водната криза: невидливата жед
Можеби уште поалармантен е фактот дека AI е исклучително „жеден“.
Дата центрите користат огромни количини свежа вода за ладење на серверите. Проценките велат дека до 2027 година, глобалната AI индустрија може да троши меѓу 4,2 и 6,6 милијарди кубни метри вода годишно.
За споредба – тоа се милијарди литри вода што би можеле да завршат во земјоделство или домаќинства.
Во водно-стресни региони, ваквата потрошувачка отвора прашања за приоритети:
дали технолошкиот напредок треба да има предност пред локалната заедница?
Истражувањата покажуваат дека недостигот на вода е поврзан со зголемени инфекции, гастроинтестинални заболувања и влошена хигиена – особено кај деца.
Иако сè уште нема директни докази дека AI дата центрите предизвикуваат болести, ризикот од воден дисбаланс е реален.
⛏ Минерали, батерии и скриената цена на хардверот
AI не постои без чипови, а чиповите не постојат без минерали: литиум, силициум, графит, галиум.
Рударењето на овие ресурси носи:
• уништување шуми
• ерозија
• загадување на почва и вода
• губење биодиверзитет
Дополнително, AI инфраструктурата директно конкурира со секторот на обновлива енергија за истите критични минерали.
🌊 Подводни дата центри – решение или нов ризик?
Некои компании експериментираат со подводни дата центри, надевајќи се дека морската вода ќе ја намали потребата од електрично ладење.
Но и тоа отвора нови прашања:
покачување на локалната температура на водата, намалување на кислородот и можни нарушувања во морските екосистеми.
🤖 Што ако AI продолжи со ова темпо?
Ако ништо не се промени:
• дата центрите може да станат меѓу најбрзо растечките извори на емисии
• водните ресурси во сушни региони ќе се соочат со дополнителен притисок
• фосилната енергетска инфраструктура може да се продолжи наместо да се укинува
Ако се инвестира во зелена енергија и регулација:
• AI може да функционира на 100% обновлива енергија
• затворени системи за рециклирање вода може значително да ја намалат потрошувачката
• технолошките иновации може да доведат до енергетски поефикасни чипови
Иднината не е техничко, туку политичко прашање.
📊 Дали AI е најголемиот загадувач?
Не. Во моментов, најголеми загадувачи остануваат енергетиката, транспортот и индустријата.
Но AI е најбрзо растечкиот дигитален потрошувач на ресурси.
Ако растот остане нерегулиран, неговиот отпечаток може да стане системски значаен.
📌 Заклучок
Вештачката интелигенција не е ниту апсолутно зло, ниту спасител на планетата. Таа е алатка.
Прашањето е: кој ја контролира, како се напојува и кого го чини најмногу?
Ако технолошката експанзија продолжи без транспарентност и регулатива, AI може да стане сериозен фактор во климатската равенка.
Но ако се насочи кон зелена енергија, ефикасност и одговорно управување со водата, може да биде дел од решението, а не од проблемот.
