Дали „токсичниот дожд“ од Иран може да стигне до Македонија? Што велат експертите
По информациите за нападите врз нафтени резерви во Иран и предупредувањата за таканаречен „токсичен дожд“, во јавноста се појавија многу прашања:
дали загадувањето од Блискиот Исток може да стигне до Европа – и дали постои ризик за Балканот, вклучително и Македонија?
Експертите објаснуваат дека феноменот постои, но дека неговото влијание зависи од многу фактори – атмосферски струења, висината на честичките во воздухот и временските услови.
Што всушност значи „токсичен дожд“?
Токсикологот проф. д-р Радомир Ковачевиќ објаснува дека при пожари или оштетување на нафтени резервоари во воздухот се ослободуваат огромни количини ситни честички.
„Тоа се хемиски материи со многу мала големина – субмикронски честички, практично нано-честички. Кога доаѓаат во контакт со капките вода во атмосферата, се создаваат аеросоли кои можат да паднат на земјата заедно со дождот“, објаснува тој.
Според него, во таквата мешавина може да се најдат повеќе гасови и соединенија:
• јаглерод моноксид
• јаглерод диоксид
• азотни оксиди
• сулфурни соединенија
• честички од согорени нафтени деривати
Овие супстанции најмногу влијаат на респираторниот систем, а во поголеми концентрации можат да предизвикаат иритации, проблеми со дишењето и други здравствени тегоби.
„Јаглерод моноксидот е особено опасен затоа што лесно се врзува за хемоглобинот во крвта и може да доведе до задушување“, предупредува професорот.
Како се движат овие честички во атмосферата?
Метеорологот Недељко Тодоровиќ објаснува дека честичките од пожари или експлозии најчесто се креваат од неколку стотини метри до неколку километри височина.
„Ако нема дожд, тие честички можат да останат долго во воздухот и со ветерот да се пренесуваат на големи растојанија. Кога има врнежи, дел од нив се ‘испираат’ од атмосферата и паѓаат со дождот“, објаснува тој.
Според неговите анализи на сателитски снимки, најголемата концентрација на облачност и врнежи се појавила во северозападниот дел на Иран, околу регионот на Техеран и Каспиското Море.
Анализа: Може ли загадувањето да стигне до Балканот?
Во теорија, честичките од големи пожари и индустриски несреќи можат да се движат илјадници километри, особено ако стигнат до повисоките слоеви на атмосферата.
Сепак, за да стигнат до Балканот треба да се совпаднат неколку услови:
1. Правец на ветрови
Најчесто струењата од Блискиот Исток се движат кон:
• Централна Азија
• Кавказ
• делови од Русија
За честичките да стигнат до Европа, потребни се силни западни или северозападни струења.
2. Висина на честичките
Колку се честичките повисоко во атмосферата, толку е поголема шансата да патуваат на големи растојанија.
3. Временски услови
Дождот може значително да го намали нивното ширење затоа што ги „испира“ од воздухот.
Што би значело тоа за Македонија?
Според досегашните анализи и искуства од слични настани во светот, директен ризик за Македонија во моментов е мал.
Но теоретски може да се појават неколку сценарија:
Сценарио 1 – локално влијание во Блискиот Исток
Најверојатно загадувањето ќе остане во регионот на Иран и соседните земји.
Сценарио 2 – ширење кон Источна Европа
Ако честичките достигнат поголема височина, може да се движат кон Кавказ и источна Европа.
Сценарио 3 – многу слаби траги во Европа
Во ретки случаи, микроскопски концентрации може да стигнат до Европа, но толку разредени што немаат значително влијание врз здравјето.
Како се следи вакво загадување?
Современите системи за мониторинг постојано ги следат:
• концентрациите на гасови
• аеросолите во атмосферата
• движењето на воздушните маси
Токму затоа, доколку постои ризик за Европа или Балканот, научните институции и метеоролошките служби би го регистрирале тоа навреме.
Што советуваат експертите?
Во ситуации со зголемено загадување, најчестите препораки се:
• затворање на прозорците во периоди на силно загадување
• следење на официјалните информации за квалитет на воздухот
• ограничување на престој на отворено при високи концентрации на честички
Но експертите потенцираат дека ваквите мерки се применуваат само кога загадувањето е локално и значително.
Заклучок
Иако поимот „токсичен дожд“ звучи загрижувачки, научните анализи покажуваат дека ваквите појави најчесто имаат локално или регионално влијание.
За честичките од Иран да стигнат до Македонија потребни се многу специфични атмосферски услови, што во моментов не се очекува да се случи.
Сепак, ваквите настани уште еднаш потсетуваат колку е важен глобалниот мониторинг на воздухот и климатските процеси, бидејќи загадувањето не познава граници.
